SAĞLIKLI BİR YAŞAM İÇİN DOĞRU VE YETERİNCE BESLENME BÜYÜK ÖNEM TAŞIR

Beslenme; besin maddelerinin dışarıdan alınma­sı, emilebilir hale getirilmesi, kulla­nılması fazlasının depo edilmesi ve artıklarının atılması evrelerini içerir.

Beslenme bilinçli veya bilinçsiz yapılır. Beynin hipotalamus denen bölgesinde en az iki çift merkez yiyecek alınımını ayarlar. Bu merkezlerden bir çifti acıkma, bir çifti ise doyma duyusu ile ilgilidir. Tokluk yada doyma haz veren bir duyum, açlık ise tatmin edilmediği zaman azap veren bir duygudur. İştah ise açlık duygusu ile doyma duygusu arasındaki denge ve kişinin alışkanlıklarından doğan bir arzudur.

Ruhsal durumu dengeli, yaşamı düzenli ve hayatın zevklerine aşırı tutkunluk göstermeyen bir kişi, normal olarak günlük besin alınımına özel bir önem göstermeden ve kendini acıkma ve doyma duygularının ayarına bırakarak vücut ağırlığını yıllarca aynı düzeyde tutabilir.

ANA BESİNLER 3 GRUBA AYRILIR.

1. PROTEİNLER: 1 gramı: 4 kalori.

2. KARBONHİDRATLAR: 1 gramı: 4 kalori.

3. YAĞLAR: 1 Gramı: 9 Kalori.

(Alkol 1 gramı: 7 Kalori.)

Beslenme listelerinde mevcut karbonhidrat miktarı 4, protein miktarı 4 ve yağ miktarı 9’la çarpılarak besinin kalori değeri hesaplanır.

PROTEİN: Hayvani gıdalarda et, süt, tavuk ve balıkta fazladır. Taze fasulye, bakla, bezelye gibi tanecikli sebzelerde fazladır. Ayrıca ıspanak ve karnabahar protein açısın-dan oldukça zengindir. Havuçta da oldukça boldur.

KARBONHİDRAT: İnsanların enerji gereksinmesinin çoğunu karşılar. Besin maddelerinin karbonhidrat miktarı gösteren listeler mevcuttur.

Besinlerdeki karbonhidrat oranlarına örnekler:

Kolalı içeceklerin 1 şişesinde 20 gram,

1 dilim pastada 60 gram,

Bisküvi ve krakerlerin 100 gramında 60-70 gram.

Çikolatanın 30 gramında 16 gram karbonhidrat vardır.

Beyaz peynir ve kaşarda 30 gramda 0.6 gram,

1 bardak sütte 9 gram karbonhidrat vardır.

Haşlama ve ızgara et ve balıklarda hiç karbonhidrat yoktur.

Patates haşlanmış ise (100gr.) 22 karbonhidrat, kızarmış ise 40-50 karbonhidrat ihtiva eder.

1 muzda 30 gram karbonhidrat vardır.

Şeker hastalarının bu orana çok özen göstermeleri gerekir.

Günlük tatlandırıcı olarak suni tatlandırıcıların kullanılmasında bir sakınca yoktur. Ancak şeker hastalarının bunlarla tatlı yapması önerilmez. Zayıflama rejimlerinde de aynı şeyler geçerlidir. Hasta tatlı sevmekten vazgeçmelidir.

YAĞLAR: Günlük aldığımız kalorinin % 40-50 sinin yağlardan geldiği kabul edilir.

A, D, E, ve K vitamini gibi yağda eriyen vitaminler bu yağlarla birlikte alınır.

Doymuş yağ asitleri katı, doymamış yağ asitleri sıvıdır. (Zeytin yağı, bitkisel sıvı yağlar.)

Balık yağı ve margarinler doymuş yağ asitlerinden olmuş hale getirilmiş trigliseridlerdir.

KOLESTEROL: Bitkisel besinlerde yoktur. Yumurta sarısı kolesterol açısından çok zengin bir besindir. Kolesterolü yüksek beslenme damar sertliğini kolaylaştırıcıdır. Günlük besinlerde doymuş yağların çoklu doymamış yağlara göre fazla alınması, kalorisi yüksek beslenme, kolesterolden zengin beslenme, çağımızın en önemli hastalığı olan damar sertliğinin oluşmasına neden olabilir. Şişmanlık depo yağlarının artması demektir. Genellikle tüketilmeden fazla kalori alınması sonucu oluşur.

Çoklu doymamış yağ asitlerinden zengin yağları içeren beslenme, kolesterol düzeyini düşürür ve damar sertliğini yavaşlatır.

Besinlerin hazırlanması ile ilgili püf noktalar:

Besinleri yağda kızartmak yaygın bir adettir. Kızartma sırasında yağın ısısı 180-200 derece civarıdır. Yağda kızartma sırasında besinler yağ emdikleri için kalori değerleri oldukça artar.

Kalori değeri çok düşük olan patlıcanı kızartmakla kalori değeri 6-7 kat artar.

Gözenekli besinler dilim dilim kesilip kızartmakla kalori değeri çok artar. Kızartılacak şeyi ince ince dilimlemek yada küçük küçük doğramak da besinlerin kalorisini artırır. Cips buna örnektir.

Fazla kalori ve yağ almak istemeyenler daha iri doğranmış patates kızartmalarını tercih

etmelidir.

Balığı yada et dilimlerini (şnitzel gibi) una veya yumurtalı una bulayarak kızartmak emdiği yağ miktarını azaltabilir.

Yağ iyice kızgın olmazsa kızartılan besin daha çok yağ emer, hem kalori artar, hem de tadı kötü olur.

Kızartılmış yağların sindirimi güçtür. Yağda kızarmış besinler mideyi geç terk eder. Fazla kilolular kızartmalar-dan kaçınmalıdır.

Elektrolitler, madenler, elementlerden de kısaca bahsetmek istiyorum…

TUZ: Günlük ihtiyaç 5-15 gr. İnsanlar günde 10-20gr. tüketiyor.

KALSİYUM: Balıkların 100 gr’da 200-400 mg, inek sütünün 1 bardağında 245 mg, kaşar peynirinde 100 gr’da 600 mg, beyaz peynirin 100 gr’da 80 mg, ıspanakta 100 gr’da 100 mg kalsiyum vardır.

DEMİR: Özellikle hanımlarda en yaygın rastlanan besinsel eksikliktir. Sebepleri; yetersiz alım, emilim bozulması, kan kaybı ve tekrarlayan gebeliklerdir.

VİTAMİNLER: Vitaminlerin keşfinden sonra vitaminlerin adeta her derde deva gibi aşırı kullanılması söz konusu olmuştur. Bunda sosyal heyecanların, insanların sağlıkla ilgili modalara kapılma eğilimlerinin rolü olduğu gibi, vitaminleri üreten güçlü ilaç firmalarının da basına, hatta tıp çevrelerine etkileri rol oynamıştır. ABD, İngiltere ve İskandinav ülkeleri bu modadan ilk sıyrılan ve vitaminleri en bilimsel ve rasyonel kullanmaya başlayan ülkelerdir.

Sağlıklı Diyette uygun olan günde; 50 gram protein, 100 gram karbonhidrat, 40 gram yağ almaktır. Zayıflama için ayaktan uygulanabilecek günde 1000-1200 kalorilik listeler vardır. Hastanemizden bu listeleri temin etmek mümkündür.

Gazetelerdeki, basılı broşürlerdeki ‘şu kadar günde zayıflama’, ‘hem ye, hem zayıfla’ gibi sloganlara itibar edilmeme­lidir. Bunlar faydalı değil, zararlı olabilir. Zayıflamak için diyet dışı cerrahi yöntemler de vardır.

Jejunoileostomi, çeneyi telle bağlama, mide dar­altma gibi yöntemlerin çok uygun olduğu söylenemez. Yağları plastik cerrahi ile alma, iğne ve aspiratörle emme gibi metotların da dikiş yer­lerinde nekroz - enfeksiyon riskleri vardır. En sağlıklı olanı boğazdan geçen lokmaya dikkat etmektir.